Onderzoek: Wie is de politieke waakhond op social media?

Politiek Waakhond social media - OBI4wanMet het Nederlandse ‘NEE’ bij het Oekraïne-referendum, de Brexit, en de verkiezing van Donald Trump als president van de Verenigde Staten is duidelijk geworden dat de traditionele verhoudingen tussen politiek en media zijn veranderd. De uitbreiding van de publieke sfeer naar digitale kanalen stelt politici in de gelegenheid de traditionele kanalen zoals radio, televisie en kranten te omzeilen. Dit onderzoek gaat over het gebruik van sociale media door aspirant-Kamerleden tijdens de verkiezingscampagne voor de Nederlandse tweede kamerverkiezingen van 2017.

Kortom: met het omzeilen van de traditionele media in verkiezingscampagne wordt de gedeelde content door politici niet meer gecheckt. Is deze content nog wel te vertrouwen? Dit onderzoek is gedaan door de Utrecht Data School op basis van data uit de OBI Brand Monitor.

Traditionele media zijn online kwetsbaar, omdat hun content uit de context kan worden gehaald (framen) en herverpakt aan een groot publiek. Ze verliezen de controle over hoe hun content wordt gepresenteerd. Daardoor staat hun rol als bewaker (gatekeeper) van nieuwsstromen naar de burger steeds meer onder druk. Dat blijkt uit een analyse van de 24.000 Facebook- en 240.000 Twitterberichten van kandidaat-politici in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. De onderzochte periode beslaat 1 januari tot en met 15 maart (de dag van de verkiezingen). Dit onderzoek is uitgevoerd op verzoek van het Genootschap van Hoofdredacteuren. Centraal stond welke rol traditionele media (TV, radio en kranten) in de verkiezingscampagne spelen.

Politicus heeft rol van ‘gatekeeper‘ in eigen handen

Politici-opiniemakers zijn online redacteur van hun eigen feed waarbij journalistieke kwaliteitscriteria irrelevant lijken. De content uit traditionele media kan online gemakkelijk worden ingezet t.b.v. de agenda’s van politieke partijen, en die partijen doen dat dan ook. Uit een kwalitatieve analyse blijkt dat politici buitengewoon selectief zijn in de berichten die ze over hun partij delen. Ze gebruiken content uit traditionele media om berichten die hen welgevallig zijn te delen (cherry-picking), maar slaan overige berichten over. Kritische berichten vervullen op de feed van een politicus een andere rol dan op de voorpagina van een krant of als item op het achtuurjournaal. Zo kan men bijvoorbeeld content voorzien van eigen commentaar, en dat als geheel op de eigen tijdlijn posten. De feed van een politicus is een collage van berichten uit heel veel verschillende media en met een beperkt aantal onderwerpen. De rol van gatekeeper is hier door de politicus zelf overgenomen.

Twitter bewijst relevantie tijdens verkiezingen

Verder wordt Twitter ook gebruikt om via redacteuren die politici volgen aandacht te verkrijgen in de traditionele media. Dit wordt onderstreept door het gebruik van de sociale media. Politici richten zich vooral op Twitter (waar een select gezelschap van media, journalisten, belangenorganisaties en andere politici actief is), en dus veel minder op Facebook (waar veel meer mensen/kiezers gebruik van maken).

Traditionele (massa)media nemen ook online een belangrijke positie in tijdens de campagne. In zo’n 12-15% procent van de door de partijen verstuurde Twitter- en Facebook-berichten werd aan media gerefereerd, waarvan in twee derde van die berichten aan traditionele (massa)media. In het verkeer nemen de traditionele media bovendien een centrale positie in, en worden ze spectrumbreed aangehaald.

Fake news gehalte op Twitter 4,2%

Er is ook verkennend onderzoek gedaan naar het gehalte ‘fake news’, of nieuws van tendentieuze of journalistiek dubieuze oorsprong. Deze analyse suggereerde dat op Twitter zo’n 4,2% van de mediareferenties van een dergelijke bron afkomstig is. Op Facebook ligt dit percentage binnen ons sample lager: slechts 1,6%. Het soort content wat er wordt gedeeld is voornamelijk tendentieus, waarbij er sprake is van een gekleurde berichtgeving.

Belangrijkste aanbevelingen door de onderzoekers:

“Politici gebruiken content van de media tijdens verkiezingstijd op sociale media als propaganda, en de traditionele media moeten zich daartegen wapenen. Dat kunnen ze onder andere doen door selectief, vertekend, gemanipuleerd of geframed gebruik van hun content te benoemen. Of door ook op sociale media nuance te verschaffen bij de content die ze maken.”, zo stellen de onderzoekers ook op Villamedia.nl.

Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Genootschap van Hoofdredacteuren onder toeziend oog van Jeroen Smit en onder begeleiding van Thomas Boeschoten en Mirko Tobias Schäfer. Het volledige onderzoek is HIER te lezen.

Recent Posts